Virtytet sociale të një vendi i prodhon ekonomia

Virtytet sociale të një vendi i prodhon ekonomia

Nga Alban BALA

Ekonomia e një vendi është padyshim zemra e tij. Por kur ajo, pavarësisht strukturës sunduese të pronësisë - nuk prodhon të mira publike, ajo mbetet një zemër e sëmurë...

Ekonomia e tregut në Shqipëri është një praktikë relativisht e re. Në dallim nga vendet e tjera të zhvilluara, ajo është një praktikë ende pa një filozofi të sajën. E mbështetur kryesisht tek ndërmarrjet e mesme dhe të vogla, ekonomia shqiptare ka nisur të ndërtojë një profil bashkëkohor mbi prirjen për të adoptuar standartet europiane të besueshmërisë në treg. Por ajo nuk ja ka dalë ende të fitojë as besimin e qytetarëve të saj. Kjo jo për shkak të paragjykimit se "kush bën para' është viktimë e zilisë". Por sepse sipërmarrja shqiptare nuk di ende të ndajë pronësi me publikun mbi të mirat që ajo prodhon.

Një kompani u përket jo vetëm pronarëve të saj; ajo është pjesë e territorit ku punon, pjesë e komunitetit që punëson, pjesë e politikë-bërjes vendore në raport me mjedisin, punësimin dhe shumë rrafshe të tjera sociale. Mbi të gjitha ajo është një qytetare e rikualifikuar në vlera, që shkakton impakte të rëndësishme – pozitive dhe negative, por i njeh ato, i ballancon ato, reflekton mbi nevojat dhe sillet denjësisht. Ajo bëhet përfaqësuese. Dhe falë këtij përfaqësimi të nënkuptuar një sipërmarrje private fiton legjitimitetin e vet si dëshmi e vizionit afatgjatë dhe qëndrueshmërisë në treg.

Kjo rrugë është në rrafshin ekonomik një parametër i pakapërcyeshëm në uljen e rrezikut të sipërmarrjes.

"Unë kurrë nuk do të kisha pasur suksesin që kam njohur nëse nuk do të kisha si aleat të pathyeshëm publikun vendas, punonjësit e mi, fqinjët e mi të parë dhe ata që e duan këtë ndërmarrje po aq sa unë" – thotë Donika Mici, presidente e Donniana shpk me seli në periferinë - tashmë të integruar të Tiranës.

Në asnjë mënyrë sipërmarrja shqiptare nuk ka dëshmuar pandjeshmëri ndaj cështjeve sociale: problemi është se ajo u përgjigjet vetëm krizave, jo problemeve. Në rastin e Kosovës më 1998-1999, në përmbytjet e herë-pas-hershme në zonën veriperëndimore, dhe në mjaft ngjarje të tjera kombëtare, sipërmarrja – dhe pse e kufizuar në kapacitetet e saj financiare, ka treguar ndjeshmëri dhe përgjegjshmëri të lartë. Por lejimi i shndërrimit të problemeve sociale në kriza duke gjeneruar kryesisht përgjigje të vonuara, jo vetëm rrit kostot e sipërmarrjes, por ul pragun e sigurisë së përgjithshme të mjedisit ekonomik e social. Ky vizion është themeli i filozofisë së pronësisë publike – që kompanitë shqiptare ndoshta nuk e kanë përqafuar ende.

Vizionin e investimit në cështje sociale deri më tani e kanë mbështetur të huajt, kryesisht nga organizatat humanitare. Edhe në rrafshin e ndërmarrjeve, përsëri korporatat e huaja mbartën këtë vizion në terren.

Vodafone Albania krijoi të parin fondacion që një korporatë e madhe ofronte për të mbështetur nisma të sektorit shoqëror për probleme shoqërore. Efekti ishte i menjëhershëm: kompania fitoi një pozitë leader-i ne sektor. Në fakt jo të gjithë duhet të presin këtë efekt në rast se përqafojnë një strategji të përgjegjësive sociale. Por më së paku, kjo është dritarja prej së cilës një biznes fiton respektin e publikut, padyshim dashurinë e një pjese të tij dhe legjitimon kërkesat që mendon të avancojë drejt politikë-bërësve. Ai flet në emër të vetes dhe të të gjithë atyre që përfitojnë prej tij. Këtë vizion është koha që ta përqafojnë edhe bizneset vendase, që janë në kohë të kuptojnë se një kompani nuk rritet dot në pikëpamjen numerike, pa u rritur cilësisht dhe pa mveshur virtytet e një modeli ekonomik të zhvilluar. Pas 20 vitesh tranzicion, zhvillimin social të Shqipërisë ka ardhur koha ta mbështesin vendasit.

Shpërfaqja e emrit të kompanisë përmes reklamës është tashmë një praktikë e gjerë në vend dhe shfrytëzimi i promocionit përmes spektaklit ka fituar terren sidomos tek një grup biznesesh ku marka luan një rol kyc. Por mjedisi kombëtar i shoqërisë civile ofron sot diversifikimin e formave të promocionit dhe madje uljen e kostove në këtë lloj promocioni, që duhet të garantojë shikueshmëri kombëtare. Falë kësaj mundësie biznesi shqiptar është në kohë që të rendisë në listën e partnerëve të tij të afërt edhe organizatat jo-qeveritare që veprojnë në territorin ku ai punon, por edhe në pikëpamjen e tregut – një shoqëri tregëtare arrin atje jo vetëm me produkte. Vlera ekonomike e një ndërmarrjeje sot ngrihet mbi vlerën sociale që ka biznesi i saj dhe mbi efektet që ai synon – direkt dhe indirekt. Në cdo rast një shoqëri do të shitej më shtrenjtë nëse veprimtaritë sociale të saj e kanë spikatur në tregun e nevojave shoqërore.

Produkti social dhe lajmi rreth tij mund të jetë po aq i ndjekur nga publiku sa edhe një spektakël, ndërkohë që vizibiliteti i prodhuar në këtë rast është emotivisht shumë aktiv, i lavdërueshëm, i vlerësuar nga publiku, ndryshe nga shpërfqja sipërfaqësore e një marke a produkti në një konkurs bukurie.

Ndoshta Dhomat e Tregëtisë mund të ftojnë shoqërinë civile që të garojë në konkurse idesh mbi shërbime sociale dhe nisma të përgjegjësive sociale, duke lejuar biznesin vendas të zgjedhë mes ideve, qasjeve dhe efekteve të parashikuara. Ky rrjetëzim interesash është së pari në dobi të publikut dhe publiku legjitimon cdo hap të jetës.

Biznesi shqiptar – është ndoshta koha më e mirë për ta thënë këtë, duhet së pari të bëhet shqiptar, përpara se të bëhet europian... Si i tillë, ai duhet t'i kushtojë vendit vëmendjen e duhur, duhet t'u japë shqiptarëve rolin që realisht kanë në projeksionin ekonomik të cdo sektori, duhet t'u përgjigjet sa mundet nevojave të këtij publiku dhe t'i tregojë atij se më i miri ndër ne është ai që respekton përgjegjësitë e tij. Pa e provuar një herë, asnjë sipërmarrës nuk do të bindet plotësisht për këtë. Kjo qasje konsolidon biznesin – dhe në kohë krizash, asgjë nuk vlen më shumë se një pozitë e konsoliduar tregu.

Read 1436 times